Vị trí đặt bàn làm việc và vị trí nguồn sáng: nguyên nhân và điều chỉnh khi quay lưng với cửa, mặt hướng tường, dưới xà, hướng ánh sáng

Ngồi bàn làm việc không yên, thường là một trong bốn chuyện: quay lưng với cửa, mặt hướng tường, chỗ ngồi dưới xà, ánh sáng chiếu thẳng từ chính phía trước. Cách điều chỉnh theo thứ tự là: xoay ghế để cửa rơi vào phía trước chếch, mặt hướng tường thì tìm một lối thoát cho tầm nhìn, dưới xà thì dời chỗ ngồi đi, nguồn sáng đổi sang bên cạnh; mỗi lần chỉ đổi một thứ, mới biết thứ nào có hiệu quả.

Ngồi không yên, thường không phải vấn đề ý chí. Bạn tưởng mình phân tâm, thật ra là cơ thể đang phản hồi môi trường. Vị trí bàn làm việc không phù hợp, ghế tốt đến đâu cũng không giữ được người.

Bài này không bàn chuyện thần quái, chỉ bàn bốn chuyện cụ thể: quay lưng với cửa, mặt hướng tường, dưới xà, hướng ánh sáng. Mỗi chuyện đều có nguyên nhân có thể quan sát, cũng có cách điều chỉnh có thể thao tác. Đọc xong bạn sẽ biết chỗ ngồi của mình có vấn đề ở đâu, và bước tiếp theo nên làm gì.

Ngồi quay lưng vào cửa, là vị trí mà nhiều người theo trực giác phản đối. Bạn có thể không nói ra được lý do, nhưng cơ thể biết. Cửa là nguồn động, có người ra vào, có âm thanh, có ánh sáng thay đổi, mà bạn hoàn toàn không nhìn thấy.

Bạn không nhìn thấy động tĩnh ở cửa, sự chú ý sẽ vô thức giữ lại một phần phía sau lưng. Bạn tưởng mình đang tập trung, thực ra luôn phân tâm để đề phòng, tiêu hao lớn hơn bạn tưởng. Trong bếp quay lưng với cửa để nấu, trong phòng khách ghế sofa phía sau không có chỗ tựa, đều là cùng một phản ứng.

Cách điều chỉnh rất đơn giản: xoay ghế lại, để cửa nằm ở phía chéo trước mặt hoặc bên hông bạn. Nếu không gian không cho phép, ít nhất hãy đặt một gương nhỏ trên mặt bàn, phản chiếu hướng cửa. Gương không cần lớn, cỡ bàn tay là đủ, mục đích chỉ là để thị giác bắt được chuyển động, giải trừ cảnh giác. Gương ở huyền quan thì ngược lại: vừa mở cửa đã chiếu ra ngoài cửa, trái lại khiến người ta khựng lại.

Tôi từng tự xoay bàn làm việc chín mươi độ thử, đồng nghiệp nói buổi chiều không dễ lơ đãng như trước. Kinh nghiệm đơn lẻ không nói lên được gì, nhưng chi phí thấp, đáng để bạn tự thử một lần.

Ngồi đối diện với tường, tầm nhìn xa nhất chỉ vài chục xăng-ti-mét. Bức tường không có thông tin, không có lớp lang, mắt không tìm được điểm xa nào để nghỉ ngơi.

Mắt giữ nguyên ở cùng một khoảng cách gần trong thời gian dài sẽ dễ mỏi hơn khi có sự luân phiên xa gần. Khi quay mặt vào tường, tầm nhìn không có điểm xa để dừng lại, mỏi thì bắt đầu tán loạn, nghĩ việc dễ bị tắc.

Điều chỉnh hướng chính là tạo ra lối thoát cho tầm nhìn. Nếu bàn học chỉ có thể kê sát tường, có thể treo một bức tranh có cảm giác phối cảnh lên tường, hoặc dán một tấm ảnh phong cảnh núi xa. Điểm quan trọng không phải là thẩm mỹ, mà là để tầm nhìn có cơ hội chiếu tới một nơi xa tưởng tượng.

Một cách khác là cứ làm việc hai mươi phút thì ngẩng đầu nhìn ra nơi cách xa sáu mét trong hai mươi giây. Nhãn khoa gọi đây là nguyên tắc 20-20-20, vì trong hai mươi giây đó mắt được nghỉ ngơi thật sự.

Xà ngang ngay trên đỉnh đầu, nhiều người cảm thấy khó chịu nhưng không nói được vì sao. Cách nói truyền thống là xà đè đầu, tách ra mà xem thì đó là độ cao không gian đột ngột hạ xuống, cơ thể sẽ phản ứng với sự nén ép của không gian phía trên.

Con người rất nhạy cảm với sự thay đổi độ cao trên đỉnh đầu. Ngay trên chỗ ngồi thiếu đi một đoạn không gian, ngẩng đầu là thấy đáy xà, dù bạn biết mình không đụng tới, tư thế ngồi vẫn vô thức co lại.

Cách điều chỉnh trực tiếp nhất là dời bàn học đi, không để chỗ ngồi ngay dưới xà ngang. Nếu không thể dời, có thể dùng đèn chiếu gián tiếp làm sáng xà ngang, giảm cảm giác trũng xuống do bóng tối gây ra. Một cách khác là treo cây cảnh, để tiêu điểm tầm nhìn chuyển từ xà sang cây.

Tôi từng thử dùng rèm vải tạo hình vòm bao quanh dưới xà, về mặt thị giác đã hóa giải được sự đè nén của góc vuông, ngồi vào quả thật thoải mái hơn một chút. Một trải nghiệm đơn lẻ không nói lên được điều gì, nhưng chi phí thấp.

Ánh sáng đến từ chính phía trước, chiếu thẳng vào mắt, tạo thành chói lóa, tầm nhìn phải liên tục điều tiết giữa ánh sáng mạnh và màn hình, ngồi càng lâu càng khó chịu. Vị trí nguồn sáng đáng xử lý trước hơn cả độ sáng.

Cách làm đúng là để ánh sáng đến từ bên cạnh, tốt nhất là bên trái (với người thuận tay phải). Như vậy ánh sáng không bị tay che, cũng không chiếu thẳng vào mắt. Nếu cửa sổ ở chính phía trước, ban ngày sẽ tạo thành ngược sáng mạnh, màn hình phản chiếu cộng với mắt bị chiếu, ngồi không lâu là chuyện bình thường.

Nguyên tắc điều chỉnh: nguồn sáng tạo góc chín mươi độ với màn hình. Nếu cửa sổ ở chính phía trước, lắp thêm rèm lá hoặc rèm voan bán trong suốt để ánh sáng tán xạ. Đèn bàn thì đặt ở phía đối diện tay viết, tránh bóng che mặt giấy.

Còn một điểm thường bị bỏ qua: độ sáng màn hình phải khớp với ánh sáng môi trường. Môi trường quá sáng mà màn hình quá tối thì mắt sẽ mệt; ngược lại cũng vậy. Đây không phải vấn đề bố trí chỗ ngồi, nhưng sẽ khiến mọi điều chỉnh phía trước trở nên vô ích.

Trước khi ngồi xuống, đừng vội dời bàn. Trước tiên hãy quan sát trong một ngày, khung giờ nào bạn ngồi không yên nhất, khung giờ nào tập trung nhất. Ghi lại những thời điểm này, đối chiếu với hướng chỗ ngồi và sự thay đổi ánh sáng.

Bạn có thể sẽ phát hiện ra rằng sự bồn chồn lúc ba giờ chiều thật ra là do góc ánh sáng thay đổi gây ra, không phải vấn đề của bản thân. Như vậy là đã giải quyết được một nửa nỗi băn khoăn.

Khi điều chỉnh, mỗi lần chỉ đổi một biến số. Hôm nay đổi hướng, ngày mai chỉnh ánh sáng, ngày kia xử lý sự đè nén trên đỉnh đầu. Nếu đổi hết một lần, bạn không thể biết thay đổi nào thật sự hiệu quả, cũng dễ vì biến động quá lớn mà bỏ cuộc.

Để lại một câu hỏi cho bạn: chỗ ngồi của bạn, điều nào khiến bạn muốn bỏ đi nhất? Là nỗi lo không nhìn thấy cửa, hay sự bực bội vì ánh sáng chói mắt? Câu trả lời sẽ chỉ ra bước đầu tiên nên động vào đâu.